A. Muhammed Uludağ
Muhammed Uludag
Galatasaray University
Mathematics Department Vita   
Favorite Quotes
Contact Info
Some Links
Caddebostan Fossils

Mathematician's Impasse
Yükseköğretim politikaları
Olmak ya da olmamak
Gerek mi yeter mi?
Tübitak projeleri Yahya Efendi


Research Interests

my personal research logo

I am interested in everything connected to the modular group (which includes mathematics and more).

These days I am working on a wonderful number theoretic function which I call ``the conumerator" (with Buket Eren). It is related to an exotic involution jimm -(see my recent talk)- of the real line which conjugates the Gauss map to another dynamical system (see our recent paper with Hakan Ayral). Jimm induces a  subtle symmetry of Lebesgue's measure and we are working on related measures (with İsmail Özkaraca). Jimm conjecturally sends algebraic numbers of degree>2 to transcendentals (for numerical confirmation see our working paper with Hakan Ayral). Here is a long and a short paper about jimm and here is a paper about its derivative.

I also have some dreams about a space I call "Heyula", on which the general linear group over Q acts, hoping that I can prove via this action my conjectural (nice) presentation for the latter group. All these are related to dessins, binary quadratic forms, dynamical systems, transfer operators, Gauss-Kuzmin theorem, the Selberg zeta function, the Fibonacci and the Lucas zeta functions, Thompson's groups, Minkowski and Denjoy measures and to some aspects of the Teichmüller theory.

Here is my recent talk on Mapping Class Groupoids and Thompson groups (2018) where I construct the OMG groupoid  to rule over outer groups, mapping class groups and Thompson's groups.  See the TEMOG project page for more details.

Over the time I worked on algebraic geometry, orbifolds and all that is hyper: hypergeometry, complex hyperbolic geometry, hyperplane arrangements, topology of hypersurface complements. I was initiated to research in complex analysis.
Motto: Knowledge without research eventually stagnates!


Scientific Events

  • CIMPA School Geometry, groups and dynamics, 5-15 December 2019, Varanasi (lecturer)
  • The Third Romanian-Turkish Mathematics Colloquium, 18-22 September 2019, Constanta, Romania (co-organizer) (Arrival day: 22;  Conference days 19-20; Social Program 21, Departure day 22)
  • Pi-day, Uskudar Science Center, 14 March 2019, Istanbul (speaker)
  • V. Bahar Mathematics Meeting, 2-3 Mart 2019, Istanbul (speaker)

Past events


A Visualisation of PSL(2,Z)

Here is a modular group toy (developed by Ayberk Zeytin and Hakan Ayral) Enjoy! (needs flash) The cells in the "slit" disc represents the elements of the modular group; in fact, what you see is nothing but a very fat Farey tree. Fat branches meet along the slits. Clicking on a cell brings it to the center and this way you can travel to infinity. Venture beyond the numerical limit and you will be rewarded! Continued fractions and congruence subgroups animations will appear soon! Prize question. Find explicitly the conformal isomorphism between the Poincaré disc and the (properly defined) slit disc. Here is a simpler version modular group toy (now it opens in Seamonkey browseronly) and here's a advanced free android version.

Android app on Google Play


  • Mapping class groupoids and Thompson's groups (under progress, with Ayberk Zeytin)
  • Some deformations of Lebesgue's measure on the boundary of the Farey tree (under progress, with Hakan Ayral and İsmail Özkaraca)
  • Jimm, a fundamental involution, (with H. Ayral), arxiv preprint 2015), (visit the jimm page for some codes, algorithms and graphics related to jimm. Tablet computer applications will appear soon). We have been unable to publish this paper thanks to its "weird notation" and its length. We are forced to split it into at least two papers. This longer paper will eventually become a survey/lecture note.
  • On possible deterioration of smoothness under the operation of convolution, C.R. Acad. Sci. Paris, t.322, serie I, (1996) 173-17

Editorial Work


  • Modüler Grup (Under preparation, with Irem Portakal)  (A book project in Turkish on the modular group, estimated to appear in 2015)


Probability, Complex Analysis, Discrete mathematics, Automata and theory of languages, Introduction to Cryptography, Complexity and theory of languages, Numerical Analysis, Introduction to Mathematical Logic and Set Theory, Linear Algebra, Calculus, Real Analysis, Complex Analysis, Functional Analysis, Riemann Surfaces, Abstract Algebra, Ergodic Theory and counting..
Motto: To inspire is more important then to teach!

Some Links

Istanbul Matematik Doktora Okulu  (Istanbul Graduate School of Mathematics)
Fasikül (Journal of the GSU Maths Department)
turkmath.org (Mathematical events in Turkey)
Gökova Geometry/Topology Institute
Matematik kafası Mathoverflow in Turkish)
Türk Matematik Derneği (Turkish Mathematical Society)
Istanbul Matematiksel Bilimler Merkezi (Istanbul Center for Mathematical Sciences)
Nesin Matematik Köyü (Nesin Mathematics Village)
Çakılarası Matematik Köyü

Not everyone is able to pass through all these stages quickly and to cut through all these veils easily during the (process of) instruction. Disputes often cause the mind to stop at the veils of words. Disturbing quarrels and doubts cause it to fall into the nets of argument, so that the mind is prevented from attaining its objective. Rarely do more than a few (individuals), who are guided by God, succeed in extricating themselves from this abyss. If you are afflicted by such (difficulties) and hampered in your understanding (of the problems) by misgivings or disturbing doubts in your mind, cast them of ! Discard the veils of words and the obstacles of doubt! Leave all the technical procedures and take refuge in the realm of the natural ability to think given to you by nature! Let your speculation roam in it and let your mind freely delve in it, according to whatever you desire (to obtain) from it! Set foot in the places where the greatest thinkers before you did! Entrust yourself to God's aid, as in His mercy He aided them and taught them what they did not know! If you do that, God's helpful light will shine upon you and show you your objective. Inspiration will indicate (to you) the middle term which God made a natural requirement of the (process of) thinking, as we have stated. At that particular moment, return with (the middle term) to the molds and forms (to be used) for the arguments, dip it into them, and give it its due of the technical norm (of logic)! Then, clothe it with the forms of words and bring it forth into the world of spoken utterances, firmly girt and soundly constructed! Verbal disputes and doubts concerning the distinction between right and wrong logical evidence are all technical and conventional matters. Their numerous aspects are all alike or similar, because of their conventional and technical character. If they stop you, (you will not be able) to distinguish the truth in them, for the truth becomes distinguishable only if it exists by nature. All the doubts and uncertainties will remain. The veils will cover the objective sought and prevent the thinker from attaining it. That has been the case with most recent thinkers, especially with those who formerly spoke a language other than Arabic, which was a mental handicap,  or those who were enamored with logic and partial to it. They believe that logic is a natural means for the perception of the truth. They become confused when doubts and misgivings arise concerning the evidence, and they are scarcely able to free themselves from (such doubts). As a matter of fact, the natural means for the perception of the truth is, as we have stated, (man's natural ability to think, when it is free from all imaginings and when the thinker entrusts himself to the mercy of God. Logic merely describes the process of thinking and mostly parallels it. Take that into consideration and ask for God's mercy when you have difficulty in understanding problems! Then, the divine light will shine upon you and give you the right inspiration. God guides in His mercy. Knowledge comes only from God (Ibn Khaldun, al-Muqaddimah).

The sole means now for the saving of the beings of the planet Earth would be to implant again into their presences a new organ ... of such properties that every one of these unfortunates during the process of existence should constantly sense and be cognizant of the inevitability of his own death as well as the death of everyone upon whom his eyes or attention rests. Only such a sensation and such a cognizance can now destroy the egoism completely crystallized in them. (Gurdjieff, All and Everything, via Alan Watts, On the taboo against knowing who you are) - upon my meditations on what positive thing one should fathom from some unfortunate decapitation scenes I have seen on the media.


On the Nature of Things

..it is certain that the ultimate particles arc allowed no rest anywhere in the unfathomable void; rather they are harried by incessant and various movement, some rebounding to considerable distances after they have clashed, others leaving short inter-spaces when they have been jerked back from collision. And all those that are concentrated in closer union and rebound only a very short distance apart, entangled by the interlacement of their own shapes, form the basis of tough rock, the bulk ofstem steel, and other such substances. Of the rest that pursue their roving course through the vast void, a few spring far apart and rebound to considerable distances, thus furnishing us with unsubstantial air and radiant sunlight..

LUCRETIOUS, On the Nature of Things, Book II, 98 55 B.C.

As to living in the best way, this power is in the soul, if it be indifferent to things which are indifferent. And it will be indifferent, if it looks on each of these things separately and all together, and if it remembers that not one of them produces in us an opinion about itself, nor comes to us; but these things remain immovable, and it is we ourselves who produce the judgements about them, and, as we may say, write them in ourselves, it being in our power not to write them, and it being in our power, if perchance these judgements have imperceptibly got admission to our minds, to wipe them out; and if we remember also that such attention will only be for a short time, and then life will be at an end. Besides, what trouble is there at all in doing this? For if these things are according to nature, rejoice in them, and they will be easy to thee: but if contrary to nature, seek what is conformable to thy own nature, and strive towards this, even if it bring no reputation; for every man is allowed to seek his own good.

Consider whence each thing is come, and of what it consists, and into what it changes, and what kind of a thing it will be when it has changed, and that it will sustain no harm.

If any have offended against thee, consider first: What is my relation to men, and that we are made for one another; and in another respect, I was made to be set over them, as a ram over the flock or a bull over the herd. But examine the matter from first principles, from this: If all things are not mere atoms, it is nature which orders all things: if this is so, the inferior things exist for the sake of the superior, and these for the sake of one another.

Second, consider what kind of men they are at table, in bed, and so forth: and particularly, under what compulsions in respect of opinions they are; and as to their acts, consider with what pride they do what they do.

Third, that if men do rightly what they do, we ought not to be displeased; but if they do not right, it is plain that they do so involuntarily and in ignorance. For as every soul is unwillingly deprived of the truth, so also is it unwillingly deprived of the power of behaving to each man according to his deserts. Accordingly men are pained when they are called unjust, ungrateful, and greedy, and in a word wrong-doers to their neighbours.

Fourth, consider that thou also doest many things wrong, and that thou art a man like others; and even if thou dost abstain from certain faults, still thou hast the disposition to commit them, though either through cowardice, or concern about reputation, or some such mean motive, thou dost abstain from such faults.

Fifth, consider that thou dost not even understand whether men are doing wrong or not, for many things are done with a certain reference to circumstances. And in short, a man must learn a great deal to enable him to pass a correct judgement on another man's acts.

Sixth, consider when thou art much vexed or grieved, that man's life is only a moment, and after a short time we are all laid out dead.

Seventh, that it is not men's acts which disturb us, for those acts have their foundation in men's ruling principles, but it is our own opinions which disturb us. Take away these opinions then, and resolve to dismiss thy judgement about an act as if it were something grievous, and thy anger is gone. How then shall I take away these opinions? By reflecting that no wrongful act of another brings shame on thee: for unless that which is shameful is alone bad, thou also must of necessity do many things wrong, and become a robber and everything else.

Eighth, consider how much more pain is brought on us by the anger and vexation caused by such acts than by the acts themselves, at which we are angry and vexed.

Ninth, consider that a good disposition is invincible, if it be genuine, and not an affected smile and acting a part. For what will the most violent man do to thee, if thou continuest to be of a kind disposition towards him, and if, as opportunity offers, thou gently admonishest him and calmly correctest his errors at the very time when he is trying to do thee harm, saying, Not so, my child: we are constituted by nature for something else: I shall certainly not be injured, but thou art injuring thyself, my child.- And show him with gentle tact and by general principles that this is so, and that even bees do not do as he does, nor any animals which are formed by nature to be gregarious. And thou must do this neither with any double meaning nor in the way of reproach, but affectionately and without any rancour in thy soul; and not as if thou wert lecturing him, nor yet that any bystander may admire, but either when he is alone, and if others are present...

Remember these nine rules, as if thou hadst received them as a gift from the Muses, and begin at last to be a man while thou livest. But thou must equally avoid flattering men and being veied at them, for both are unsocial and lead to harm. And let this truth be present to thee in the excitement of anger, that to be moved by passion is not manly, but that mildness and gentleness, as they are more agreeable to human nature, so also are they more manly; and he who possesses these qualities possesses strength, nerves and courage, and not the man who is subject to fits of passion and discontent. For in the same degree in which a man's mind is nearer to freedom from all passion, in the same degree also is it nearer to strength: and as the sense of pain is a characteristic of weakness, so also is anger. For he who yields to pain and he who yields to anger, both are wounded and both submit.

But if thou wilt, receive also a tenth present from the leader of the Muses (Apollo), and it is this- that to expect bad men not to do wrong is madness, for he who expects this desires an impossibility. But to allow men to behave so to others, and to expect them not to do thee any wrong, is irrational and tyrannical. (The Meditations By Marcus Aurelius)


Cosmic Unification in the Presence of the Eye-witnessing through the
Assembly of the Human Tree and the Four Spiritual Birds

From my impossibility to my validity, and from my validity to my deficiency.
I am no one in existence but myself, so-
Whom do I treat as foe and whom do I treat as friend?
Whom do I call to aid my heart, pierced by a penetrating arrow,
When the one who shot the arrow is my eyelid, striking my heart without an archer?
Why defend my station? It matters little to me, what do I care?
For I am in love with none other than myself, and my very separation is my union.
Do not blame me for my passion. I am inconsolable over Him who has fled me. -
- In this epistle I never cease addressing myself and returning to myself from my very self.
I am my beloved and my lover; I am my knight and my maiden.
I praise God who has "fashioned" me and "balanced" me, and made me enter upon "the most beautiful of constitutions." For He made me know myself through myself and caused me to appear to myself, so that I became enamored of only myself. Between my distance and my proximity I have become mad with love for myself, and I address myself alone.

Were I to see myself when I in my Essence, came to myself, secretly or openly,
And said, "Greetings" and answered, "At your service,"
And if my turning were from me to me, my very "Here I am!" would annihilate me,
My enemies and my trusty friends, my threat of punishment and my surplus grace,
My paradise of delights and my promised recompense, my witnessing and my testimony.
What wonderful favor would be mine through myself!
Oh I! Return me by me to me until I see my stability.
He returned me by me to me from me, and only my qualities subsisted in me.
When the signs of witnessing were lifted from me and the suffering of spiritual combat was removed, and harmony and succor began to flow through me, I mounted the Burâq of my spiritual aspiration and departed from the cycle of this grief. I fell into the sea of matter, and beheld the next world and the present one.

Then I shouted: "Oh alas!" and "Alas, my burning heart. I fled from the universe and here I am in it. Where is what I seek?"

I heard a voice coming from me-but neither inside me nor outside me-say: "Why do you demand a high station when you are on the road?
I answered: "Oh you who obstruct me, your words have wounded me. Do you not know that you speak from your own station? You are in the presence of the essential being, divested of time and place, while I am in this dark sea, in this thick gloom and this fearful calamity, in this mine of lies and doubt, this place of faults and vices. Does not the one who is prisoner of quantity and quality and precepts of wisdom cry out: Woe!? If you extract me from the crashing waves and deliver me from the horror of this gloomy night I will never more pronounce the adverb or the preposition of place."
Through his irresistible power he attracted me to himself and said to me: "You are vanquished, so seek help!"
When he attracted me to himself I saw myself in another form than my previous one and I established myself there, firmly and steadily.

I said: "Oh I!"

He said: "I, welcome!"

I said: "No welcome, no greetings, no make yourself at ease!"

He said: "Oh eye-balm, what is the doubt that assails you? Oh prisoner of creation, what is afflicting you?"

I answered: "You do not cease from veiling me from myself. Unveil me to myself so that I can know myself!"
When I heard that there was still a trace of createdness before me, I feared that it would cut me off from my cognizance. So I rose from that gloomy darkness, leaving the Burâq of my aspiration in it. I was transported to the thrones of subtle grace and the cushions of the celestial couches, until I reached the station of rejoicing where I set myself to oscillate like a hanging lamp. I said: "What do I have to do with the state of audition?"

Someone said: "It is the beauty of the rhythm that has set you in motion."

I said: "I didn't feel it."

Someone said to me: "Be careful! For you are in yourself and not in him!"

I said: "Reality is beyond the rhythms of song. What it demands is extinction within extinction."

No sooner had I pronounced these words than a veil was lowered between my essence and his essence and a condition was set between him and me.
Then the Universal Tree of the garden, described as the Likeness, was unveiled to me
I observed a tree "whose root is firm and whose branches are in the heavens." Its fruit is in the hand of the Deity, established on the Throne. Among its branches sat the Crow and the strange Anqâ, and in the shelter of its boughs perched the Eagle and the Ring Dove. I greeted the Tree and it answered, greeting me even more finely.

It said: "Listen, O wayfarer, O king."
Discourse of the Universal Tree, described as the Likeness
"I am the universal tree of synthesis and likeness. My roots are deep, my branches are lofty.
The spirits blow on me from all directions. They disarrange the order of my branches. In striking against one another they make one hear such melodious sounds that they enrapture the supreme intellects in the utmost heights, and set them circling in accordance with what is inscribed in their scroll. I am the music of wisdom that removes care through the beauty of its melodious rhythm."
Discourse of the Royal Eagle
"I was still nonexistent as an entity in one of the degrees of creation when the divine solicitude came and made my existence the Beginning. Having manifested Himself to Himself, my existence was prolonged in self-contemplation."
Oh, Sakhr ibn Sinân, I have explained to you some of the stations of the sources of the creatures: the universal man, the first intellect, the unique soul, prime matter, and universal body. Investigate them like an intelligent man who seeks the salvation of his soul.
Peace be upon its author and upon us!
(al-Ittihad al-kawni fi hadrat al-ishhad al-ayni bi-madhur al-shajara al-insaniyya wa-l-tuyur al-arbaa al-ruhaniyya)

I heard a voice coming from me-but neither inside me nor outside me-say: "Why do you demand a high station when you are on the road?
I answered: "Oh you who obstruct me, your words have wounded me. Do you not know that you speak from your own station? You are in the presence of the essential being, divested of time and place, while I am in this dark sea, in this thick gloom and this fearful calamity, in this mine of lies and doubt, this place of faults and vices. Does not the one who is prisoner of quantity and quality and precepts of wisdom cry out: Woe!? If you extract me from the crashing waves and deliver me from the horror of this gloomy night I will never more pronounce the adverb or the preposition of place."
Through his irresistible power he attracted me to himself and said to me: "You are vanquished, so seek help!"
When he attracted me to himself I saw myself in another form than my previous one and I established myself there, firmly and steadily.

I said: "Oh I!"

He said: "I, welcome!"

I said: "No welcome, no greetings, no make yourself at ease!"

He said: "Oh eye-balm, what is the doubt that assails you? Oh prisoner of creation, what is afflicting you?"

I answered: "You do not cease from veiling me from myself. Unveil me to myself so that I can know myself!"
When I heard that there was still a trace of createdness before me, I feared that it would cut me off from my cognizance. So I rose from that gloomy darkness, leaving the Burâq of my aspiration in it. I was transported to the thrones of subtle grace and the cushions of the celestial couches, until I reached the station of rejoicing where I set myself to oscillate like a hanging lamp. I said: "What do I have to do with the state of audition?"

Someone said: "It is the beauty of the rhythm that has set you in motion."

I said: "I didn't feel it."

Someone said to me: "Be careful! For you are in yourself and not in him!"

I said: "Reality is beyond the rhythms of song. What it demands is extinction within extinction."

No sooner had I pronounced these words than a veil was lowered between my essence and his essence and a condition was set between him and me.
Then the Universal Tree of the garden, described as the Likeness, was unveiled to me
I observed a tree "whose root is firm and whose branches are in the heavens." Its fruit is in the hand of the Deity, established on the Throne. Among its branches sat the Crow and the strange Anqâ, and in the shelter of its boughs perched the Eagle and the Ring Dove. I greeted the Tree and it answered, greeting me even more finely.

It said: "Listen, O wayfarer, O king."
Discourse of the Universal Tree, described as the Likeness
"I am the universal tree of synthesis and likeness. My roots are deep, my branches are lofty.
The spirits blow on me from all directions. They disarrange the order of my branches. In striking against one another they make one hear such melodious sounds that they enrapture the supreme intellects in the utmost heights, and set them circling in accordance with what is inscribed in their scroll. I am the music of wisdom that removes care through the beauty of its melodious rhythm."
Discourse of the Royal Eagle
"I was still nonexistent as an entity in one of the degrees of creation when the divine solicitude came and made my existence the Beginning. Having manifested Himself to Himself, my existence was prolonged in self-contemplation."
Oh, Sakhr ibn Sinân, I have explained to you some of the stations of the sources of the creatures: the universal man, the first intellect, the unique soul, prime matter, and universal body. Investigate them like an intelligent man who seeks the salvation of his soul.
Peace be upon its author and upon us!
(al-Ittihad al-kawni fi hadrat al-ishhad al-ayni bi-madhur al-shajara al-insaniyya wa-l-tuyur al-arbaa al-ruhaniyya)
(Epistle on Cosmic Unification - Muhyiddin Ibn 'Arabi translated by Angela Jaffray) top


"My Friend!
What I have so often told you, I say it once more, or rather I cry it to you: Either-Or! On me these words have always made a strong impression. - I think of an early youth,where, without really understanding what it is to choose in life, with childish confidence listened to the speech of my seniors, and the moment of choice became to me solemn and revered, even though in choosing I only followed somebody else's directions. I think of the moments in later life, where I was in the dividing path, where my soul was matured in the hour of decision. I think of the many, less important, but to me not uninteresting cases in life, where choosing was the issue; for even if there is only one context where this word has its absolute meaning, namely every time on one hand Truth, Justice and Holiness, on the other hand Lust and Inclinations, obscure Passions and Perdition,show up, then it is always important also in things, where it is in itself innocent, which one chooses, to choose right, to test oneself, so that one shall not painfully retreat to the point of departure, and thank God if one has not more to reproach oneself than having wasted one's time.
The choice itself is decisive for the contents of the personality. - If you imagine a helmsman of a ship at the moment when it has to cross over, then he may say, I can do either this or that; but if he is not a mediocre helmsman, then he will also be aware that, during all this, the ship is going at its usual speed , and that thus there is only a moment where it does not count whether he does this or that. So it is with Man, if he forgets to take this speed into account, then at last a moment comes, where there is no more talk of an Either-Or, not because he has chosen, but because he has left it out, which can also be expressed in this way, because others have chosen for him, because he has lost himself. Now if you will the understand me right, then I can willingly say that in choosing it is not so much the matter of choosing the right thing, as of the energy, the seriousness and the pathos, by which one chooses. In this the personality proclaims itself in its inner infinity, and thereby again the personality is consolidated. So even if a person chose the wrong thing, then he will still, even because of the energy by which he chose, find that he chose the wrong thing. Since indeed the choice is undertaken with the whole intensity of the personality, his being is purified, and he himself brought into an immediate relation to the eternal power that ever present pervades the whole existence. So for freedom I fight, for the future time, for Either-Or." (Soren Kierkegaard) top


"How does a normally talented research scientist come to concern himself with the theory of knowledge? Is there not more valuable work to be done in his field? I hear this from many of my professional colleagues; or rather, I sense in the case of many more of them that this is what they feel. I cannot share this opinion. When I think of the ablest students whom I have encountered in teaching - i.e., those who have distinguished themselves by their independence and judgement and not only mere agility - I find that they have a lively concern for the theory of knowledge. They like to start discussions concerning the aims and methods of the sciences, and showed unequivocally by the obstinacy with which they defend their views that this subject seemed important to them. This is not really astonishing. For when I turn to science not for some superficial reason such as money-making or ambition, and also not (or at least exclusively) for the pleasure of the sport, the delights of brain-athletics, then the following questions must burningly interest me as a disciple of science: What goal will be reached by the science to which I am dedicating myself? To what extent are its general results "true"? What is essential and what is based only on the accidents of development?... Concepts which have proved useful for ordering things easily assume so great an authority over us, that we forget their terrestrial origin and accept them as unalterable facts. They then become labelled as "conceptual necessities", "a priori situations", etc. The road of scientific progress is frequently blocked for long periods by such errors. It is therefore not just an idle game to exercise our ability to analyze familiar concepts, and to demonstrate the conditions on which their justification and usefulness depend, and the way in which these developed, little by little..." (Albert Einstein) top

Wabisa ibn Ma’bad Al-Asadi reported: The Messenger of Allah, peace be upon him, said to him, “Have you come to ask about righteousness and sin?” I said, “Yes." So he brought his fingers together and struck his chest three times, saying, “Consult your soul, consult your heart, O Wabisa. Righteousness is what is satisfying to your soul and your heart. Sin is what wavers in your soul and causes hesitancy in your chest, even if the people give you a judgment (justification-m.u.), and again give you a judgment.” [Sunan Ad-Darimi, Book of Trade, Number 2533, Hasan]top


Tübitak Projeleri

Burada yürütmüş olduğum TÜBİTAK projelerime ait bir kısım evrakı (başvuru formları, sonu raporları vs), Hakan Ayral ile yazdığım proje rehberini ve 1001/1002 projeleri için kaynak LaTeX şablonları bulabilirsiniz. ULAKBIM veritabanı arayüzüne de buradan erişebilirsiniz.

Some Books

Nasr ad-Din Tusi on Spherical Geometry
Kitab-ı Menalous fil ashkal al-kurriya (al-Harawi)
Riemann Yüzeyleri ve Fonksiyonlar Teorisi (Cengiz Uluçay)
Hendese Kitabı (Ahmed Nazmi ve Hilmi)

Contact Info

Galatasaray University  Department of Mathematics  Ciragan Cad. No.36, Besiktas, Istanbul, 34357 Turkey   
Telephone: + 90 212 227 44 80 - 462 g-mail: muhammed.uludag


(arka komşum) Yahya Efendi

Ademün bünyâdını kıldukda Hak
Sanmanız ki eyledi bi-hendese

Taliba ömrün mühimme sarf kıl
Yelme hayranlar gibi olmaz sese

Yol mıdur İslâm ehli âkibet
Olalar muhtac cuhud-ı nakese

.... tekkesinin yanında inşa ettirdiği medresede Âşık Çelebi'nin de belirttiği üzere, "her fenden istifâde eden yüz kadar talebesi" mevcuttur. Hatta Aşık Çelebi, astronomi, matematik ve geometride Yahya Efendi'nin zamanının en mühim isimlerinden biri olduğunu, geometride Micasti (Almagest, Ptolemy) ve Uklidis'den üstün olduğunu söyler.... (BEŞİKTAŞLI YAHYA EFENDİ, Müslüm Yılmaz, Dergâh Yayınları, 2014). Menkıbelerine göre Yahya Efendi Rumca da bilir ama Batlamyus ve Uklidis'i o devirde bilinen yegâne nüshaları olan Arapça tercümelerinden okumuş olmalıdır.

Yukarıda "Hak insanın temelini atarken hendesesiz (geometri) yaptı sanmayın!" diyen Kanuni'nin süt kardeşi Yahya Efendi'den (1495-1571) bize intikal eden beyitleri olsa da bildiğim kadarıyla teoremi yoktur. Hiç olmadığından mı, yoksa kimse onları aktarmaya değer bulmayınca kaybolup gittiklerinden mi? Aynı eserde, Galatasaray Üniversitesi Matematik Bölümü'nün arkasındaki tepede yer alan tekkenin burada meskun bazı keşişlerden istimlâk edildiği yazar -kimbilir onlar da bin sene evvel pagan rahipleri yerinden ederek oraya yerleşmiştir!-. Feriye köşkünden Çırağan sarayına kadar kalan bölgenin bu arazi içinde yer aldığı rivayet olunur.

"Müderris" mahlasıyla tasavvufî şiirler yazan Yahya Efendi'nin tekkesi günümüzde İstanbul'da düzenlenen manevi turların uğrak yeri olmuş ve Telli Baba, Yuşa as ve Üsküdar'daki Aziz Mahmut Hüdayi ile birlikte "Boğaz'ın koruyucu ermişi" mertebesine erişmiştir. Beşiktaş'taki Barbaros makamına yakınlığıyla pekişen konumu sayesinde leventlerin pîri ünvânını da elde etmiştir. Acaba bu ünvân ve makamların Bizans'taki kökenleri nedir?

Mezkûr mısra Da Vinci'nin (1452-1519) insan vücudunun nispetlerini gösterdiği meşhur Vitruvian Adamı çizimini çağrıştırıyor.. ki bu nispetler da meşhur Romalı mimar Marcus Vitruvius Pollio'nun (MÖ 80-10 civarı)  De Architectura  kitabından alınmıştır. Acaba Yahya Efendi Vitruvian adamı'nı görmüş müdür? Yoksa bu beyitte neyi kastetmektedir?

Son beyit, Devlet-i Ali'nin zirvede olduğu dönemde yazılmış olması itibarıyla ayrıca dikkat çekicidir. İlk başta, günümüzde onu okuyan matematikçiye sanki hendese bilgisinin eksikliğinden şikayet eder gibi görünse de, tahminimiz tababette Osmanlı tebası gayrimüslimlere muhtaç kalmanın kastedildiği istikametindedir. Kanaâtimiz; ilk beyit de tababet bağlamında tevil edilmelidir. Ancak tabiplerimizin kendisine sahip çıktığına dair bir emâre bilmiyoruz.

Şunu da eklemeliyiz ki, Roma ve Bizans'ın da matematikteki sicili pek parlak değildir: Van der Varden'in tabiriyle, 4 ve 5. asırlardak bazı katkılar olsa da “bu son pırıltılardan sonra Grek matematiği bir mum alevi gibi sönmüştür". Yahya Efendi'nin çağında Grek matematik geleneği çoktan Halifeliğe intikâl etmiş, oradan bir kısmı Orta Asya aydınlanmasına geçmiş, sonra da kitaplar kalsa da gelenek yitip gitmişti.

Uklidis'i okuduğunu bildiğim bir başka sufi de, Füsus'ta ondan "Hekim" diye bahseden İbni Arabi'dir (1165-1240).

Madem ki yukarıdaki beyitleri söylemiş, Yahya Efendi'nin ilmi mirasına asıl biz matematikçiler talibiz! Yahya Efendi'nin hendese çalışmaları hakkında malumatı olanlar şahsıma bildirirse minnettar kalırım. Yukarıda arzolunan malumat hakkındaki tenkit ve tashihleri de mutlaka duymak isterim.

Klasik eğitim veren medreseler dışında "her fenden istifâde eden yüz kadar talebesi" olan, kökleri Bizans'a dayanan (keşişler) bu kurum; şartlar müsait olsaydı belki bir üniversitenin temelini teşkil edebilecekti. Neden edemedi? İhtimal, zaman içinde tekkenin sûfî hüviyetinin baskın çıkmasıdır. Merak ettiğim bir başka husus, tekkesinde yetişen yüzlerce talebenin Osmanlı devlet teşkilâtında veya ilmiye sınıfında nerelere geldiği, ne gibi işler icra ettikleridir.


2013-2014 senesinde 1001 ve benzeri projeleri dağıtan TÜBİTAK birimi ARDEB'in Matematik-Fizik Araştırma Grubu'nda (MFAG) dış danışmanlık vazifesini ustlendim. Proje yazımında meslektaşlara yardımı dokunur diye yazdığım proje rehberini, ve geçmişte yürütmüş olduğum proje evrakını buraya koymayı uygun gördüm. Proje yazımınında kullanılabilecek bazı latex şablonları aşagıda sunulmuştur.  Tübitak politikaları hakkındaki bazı görüşlerim de sayfanın daha altlarında yer almakatdır. Müteakip listeden erişebilirsiniz. Yükseköğretim politikları hakkındaki bazı görüşler için lütfen buraya bakınız.

Araştırma Projesi Hazırlama Rehberi

Hakan Ayral'la birlikte hazırlanan proje yazma rehberine ücretsiz erişmek için buraya tıklayınız.    

Get it on Google Play
Elektronik ortamda ücretsiz yayınlanan bu rehbere, android ve IOS işletim sistemi için indirerek de erişebilirsiniz. Rehber Galatasaray Üniversitesi tarafından da yayına kabul edilmiş olup basılmaktadır.

Toplu eğitimlerde veya ticari amaçla kullanmak, basmak ve dağıtmak yazarların iznine tabidir.

Tübitak’ın proje yazımına yönelik eğitim malzemeleri (videolar, sunumlar) ve eğitim etkinlikleri bulunmaktadır. Bu rehberin amacı, konuya proje yazdıran kurum açısından değil, proje yazan araştırmacının gözünden bir bakış açısı getirmektir.

Rehberin amacı şu sorulara cevap getirmektir:

Rehberle birlikte, ARDEB 1001 projeleri için hazırlanmış bir LaTeX başvuru formu şablonu da verilmektedir. Hafif ve pratik olması için özen gösterdiğimiz bu şablonu özel ihtiyaçlarınız için kolayca uyarlayabilirsiniz.

Toplu eğitimlerde veya ticari amaçla kullanmak, basmak ve dağıtmak yazarların iznine tabidir.


TÜBİTAK BİDEB destekleri (MART 2016)

Bölümümde 2005'den beri yurtiçi ve dışına yönelik muntazam araştırma toplantıları tertip etmekteyiz. Ancak 2006'dan beri başvuru şartları imkansız derecede zorlaştığından BİDEB başvurusu yapmıyoruz. BİDEB'in aradığı şartları ancak ticari amaçlı "bilimsel" matematik toplantılarının karşılayabileceğine inanmaktayım. Oysa yurtiçi dolaşımı teşvik etmek ve ülke çapında araştırma alanı oluşturmak amacıyla esnek başvuru şartları taşıyan destek programlarının açılması gereklidir. Burada ibret verici olan husus, sadece bir araştırmacıyı yurtışındaki turistik amaçlı bir toplantıya vasat bir bildiri sunmak üzere gönderme maliyetinin yurtiçinde samimi bilimsel amaçları olan bir çalıştay destekleme maliyetinden fazla olmasıdır.  Bu ülke kaynaklarının israfı açısından isyan edilecek bir durumdur. Üstelik yurtiçi dolaşım teşvikleri ek iktisadi hareketlilik yaratması itibariyle ülke ekonomisine sıfır (hatta belki negatif) maliyet getirir. Bu çerçevede desteklenecek toplantıların yurtdışından araştırmacı çekme potansiyeli de mevcuttur. Dolaşım yapanların kimliği de dikkate alındığında bu hareketliliğin sosyal getirileri ve ülke bütünlüğüne katkıları bile tek başına bu destekleri bolca vermek için yeterli sebeptir. Bu desteklerin verilmesinde dikkat edilmesi gereken bir husus, vasatlığın yayılmasına mani olmak adına, mümkün mertebe saygın ve faal bilim adamlarının etrafında Türkiye bilim alanını yapılandırma hedefi gözetilmedilir.

Misal: Geçen gün doktora hocası arayan iki öğrenci bir anadolu şehrinden kalkıp İstanbul'a bizim düzenlediğimiz bir toplantıya katılmak üzere geldiler. Bir finansman olabileceği ihtimali akıllarına gelmediğinden tüm masrafları ceplerinden karşılamayı kabullenmişler. Sonunda barınmalarını toplantı bütçesinden karşıladık, başvuru ücreti zaten almadık. Söz konusu meblağ iki talebe için 300-500 TL civarında ve yurtiçinde dönen bir miktardır ki bu yurtdışına toplantıya gönderdiğiniz akademisyenin gündeliği bile etmez. İşte bunu kendimize nasıl yapabildiğimizi benim aklım hafsalam almıyor.

Açıkçası samimi bir araştırmacının BİDEB şartlarıyla boğuşacak vakti olabileceğine inanmıyorum.

Peki neden başvuru şartları bu kadar ağır? Suistimaller yüzünden.. Engel olmak için bürokrasimiz bir kısır sarmala giriyor ve ek şartlar getiriyor. Bu şartların samimi araştırmacıyı iteceğini, ancak ticari zihniyetteki `araştırmacı'nın bu şartların üstesinden gelebileceğini unutuyor.. Maalesef...

Tübitak 1001 Projesi başvuru formu (EYLÜL 2015)

İşini bilen kişi, kendini düzene uydururken; bilmeyen, düzeni kendine uydurmaya çalışırmış. Ben olsaydım 1001 başvuru formlarını nasıl yapardım? Gerek yürütücü, gerek danışman ve bürokrat gerekse de panelist gözüyle baktığımda çoktandır gözüme batan bazı hususları kendimce düzeltip bir form yaptım. Neticede ortaya çıkan formun daha "temiz" proje önerisi yazımını sağlayacağını, panel değerlendirmesine daha elverişli olacağını düşünüyorum. Yürütme safhasında da daha okunabilir bir referans metin olmasını temin edecektir. İlgililere bir fikir vermesi için burada sunuyorum: PDF LATEX.

Bu düzenleme yapılırken, "tabula rasa" dediğim ilkeyi esas aldım. Yani, proje önerisinin metin akışına engel olacak tüm unsurlar ayıklanarak
araştırmacının önüne mümkün mertebe boş bir beyaz sayfa koymak gerekiyor. Nitekim kılavuz metinler ayıklandıktan sonra ortaya çıkan forma buradan bakabilirsiniz.

Bu minvalde yapılan değişiklikler şunlardır:
  • Panelistlere kolaylık sağlamak için kapak sayfası eklendi. (eski formda panelistlerin başvuru sahibinin kim olduğunu, kurumunu, ekibini metin içinde aramaları gerekiyordu)
  • Akronim zorunlu hale getirildi (metinde öz-gönderme yapmayı mümkün kılmak için).
  • İçindekiler sayfası eklendi. Tabletlerde okunmasını kolaylaştırmak için hipertext haline getirildi.
  • Başvuru formu sayfa sınırı 20'den 25'e çıkarıldı (kapak ve içindekilerle birlikte iki yeni tablo eklendiğinden).
  • Türkçe ve İngilizce özete tam birer sayfa ayrıldı.
  • Kılavuz metinler renkli kutu içine "hapsedilerek" metinin geri kalanına karışması engellendi (kılavuz metinler metin akışına engel oluyordu).
  • Kılavuz metinlerin form doldurulduktan sonra silinme ilkesi getirilerek proje önerisi metininin akıcı ve bütüncül hale gelmesi sağlandı. (Mümkün mertebe bağımsız bir bilimsel metin olarak panel değerlendirmesine ve proje boyunca kullanıma daha elverişli kılmak için). 
  • Tablo kılavuz metinleri notlar vs de renkli kutu içine alındı.
  • Proje metini, kutusundan (yani etrafındaki çerçeveden) "kurtarıldı" (kılavuz metinleri çerçeve içine alınca asıl metini çerçeveden çıkarmak gerektiği için).
  • Proje ekibi/İş Paketi tablosu eklendi.
  • Proje ekibi hakkında daha ayrıntılı bilgi talebi eklendi (neden bu proje için bu ekip uygundur?).
  • Mevcut imkanlar tablosu düzenlendi. Standart bilgisayar teçhizatının burada zikredilmemesi talep edildi.
  • İş-Zaman çizelgesi daha derli toplu hale getirildi. Sayfalara sığmadığı için ikişer aylık aralıklara bölündü.
  • Yaygın etki tablosunda sosyal faaliyetler ayrıldı.
  • Yaygın etki tablosu "hafifletildi".
  • Düzenlenecek toplantı bir İş Paketi haline getirildi ve ayrıntılı bilgi talep edildi.
  • Bursiyerler hakkında (hala yetersiz kaldığını düşündüğüm) bazı talepler eklendi.
  • Panelistlere kolaylık sağlamak için sayfa altlarında proje kısaltması, PY soyadı ve sayfa numarası eklendi.
  • Tübitak logosu kapak sayfası dışında kaldırıldı.
  • Başvuru formunun pdf formatında sisteme yüklenmesi ilkesi getirildi. Bu sayede platform-bağımsız olması sağlandı.
  • Proje yürütücüsü için PY, Yardımcı araştırmacı için YA gibi kısaltmalar önerildi (proje önerisinde PY'nin kendinden ve ekibinden uygun ve müphemliğe yer bırakmayacak şekilde bahsedebilmesi için).

Bunlara ilaveten:

  • Tablolar doldurulduktan sonra, gerektiğinde açıklama yapmak için tablo dışına çıkılabileceği belirtilmedir. Zira tablolar kimi bilgileri vermek için çok kısıtlayıcıdır. Mesela Mevcut Olanaklar tablosunda öneri sahibinden yürütücü kurumun neden bu proje için uygun olduğunu açıklaması istenmelidir.
  • Sayfa marjinleri ve puntolar artırılarak tablet bilgisayarda okumaya daha elverişli bir form üretilmelidir.
  • EK2'deki bütçedeki tablolarının tamamen ARDEB Proje Başvuru Sistemi üzerinden doldurulması gerekiyor.
  • Bursiyerlerin projedeki rollerinin ve bursiyerlere verilecek tez konuları ve eğitimler hakkındaki ayrıntıların (yani EK2'nin ilgili kısımlarının) asıl başvuru formuna eklenmesi gereklidir. Eski formda bursiyer taleplerinin EK2'de "gerekçelendirilmesi" isteniyordu. Uygun yaklaşım, projeden azami fayda temini içn bursiyerlerin nasıl bir eğitimden geçirileceğinin de talep edilmesidir.
  • EK1-Referanslar kısmının da asıl başvuru formuna dahil edilmesi gereklidir.
  • Herbir iş paketinin tablolar dışında daha ayrıntılı tanımlanması ilkesi getirilebilir.
  • Bu değişiklikler yapıldığında EK1 ve EK2 formları tamamen ortadan kalkacak. Bir kısmı başvuru formuna dahil edilip bir kısmı da sistem üzerinden doldurulacak. Bir başka deyişle; bütçe ayrılıyor, geri kalan metin parçalı yapısından kurtarılıp yekpare hale geliyor.

Tübitak Destekleri Forumu

Bu foruma gönderilen soruları Tübitak'taki yetkili personel cevaplamaktadır. Geçmişteki sorulara göz atmak bile birçok soru işaretini giderecektir. Ancak başvuru süreçlerinin değişken olduğunu, her dönem başvuru kurallarında ve formlarında düzenlemeler yapıldığını akıldan çıkarmamalı.

Tübitak Kariyer Projesi "Karmaşık Hiperbolik Geometri" (2005-2010)

Not: 2005 senesi başvuruları "beyaz sayfa" usülü hazırlanıyordu. Öneri sahipleri başvuru formu doldurmuyor, onun yerine Tübitak'ın istediği bir grup soruya cevap veriyordu. Başvuru kurallarında o günden beri birçok düzenlemeler yapıldı. Yani 3501 başvurusu yapmak istiyorsanız bu evrak çok işinize yaramayabilir.

Tübitak 1001 Projesi "Hipergeometrik Galois Etkileri" (2010-2013)

Not: 2010 senesi 1001 projesi başvurularında artık başvuru formu vardı ancak sayfa sınırlaması yoktu. Hatta ısrarla istendiği kadar uzatılabileceği yazıyordu. Bunun üzerine sunduğum proje önerisine 70 sayfa kadar tutan kendi ingilizce çalışma metinimi de eklemiştim. Yukarıda verilen proje önerisinde o kısımı çıkardım (içeriğiyle ilgilenen olursa gönderebilirim!). Ayrıca bugünden bakınca "yöntem" başlığını çok kısa geçmiş olduğumu görüyorum. Bugün olsa panele dahi alınmadan reddedilebilir. Buna ek olarak 2010 senesinden beri formlarda birçok değişiklikler yapıldı, dolayısıyla bu proje önerisinden fikir almayı düşünüyorsanız güncel başvuru formlarına uyduğunuzdan emin olmalısınız!

Tübitak 2221 (Konuk Bilim Adamı) Projesi "Teichmüller kuramı ve Finsler Geometrisi" (2014)

Not: 2221 önerilerinde sayfa sınırı 2014 itibarıyla bulunmamaktadır.  Bu projeye, talep ettiğimiz süre ve ücretin zaman ve ücretin yarısı takdir edildi. Buraya koydığum proje önerisinde şahsımdan bahsetmek durumunda kaldığım bazı yerleri sansürledim. Proje sonuç raporu konuk formunu ise bir fikir vermesi için koydum. Sonuç raporuyla birlikte sunduğumuz diğer evrakı (makaleler, toplantı bilgileri, konuşma duyuruları vs) buraya koymadım.

Tübitak 1001 Başarısız Proje Önerisi (Mart 2015)

Kendi muhtaç himmete bir dede
Nerde kaldı ki gayrıya himmet ede

Akl u irfanım deyu kimseyi t'an eylemen
Defter-i divâne sığmaz söz gelür divâneden  (Ali Rıza ERHAN)

Not: 2015 Mart döneminde sunduğum proje önerisi, panel yeterli puan takdir etmediği için reddedildi. Bu dönemde sunulan 1965 projeden 391'i kabul edilmiş. Eh, proje işi biraz da nasip kısmet işidir. Son kertede panelistler projenizi oylarken vicdanlarıyla başbaşadır ve reddedilmek herkesin başına gelebilir. Bilhassa genç arkadaşlara yılmamalarını vurgulamak için bu proje önerisini de buraya koyuyorum. Araştırmalarım hakkında açıklamak istemediğim bilgiler içeren yerleri karaladım.    

Not (Ocak 2016): Projeyi revize ederek 2015 Eylül döneminde tekrar sundum ve bu sefer kabul edildi. İlgili evrakı görmek için projenin bitmesini beklemeniz gerekiyor!. Projeyi revize ederken panel raporundaki çekinceleri son derece dikkate aldım ve neredeyse baştan sona yeniden yazdım. Bursiyerlerin sorumluluklarıyla ilgili ayrıntılar verdim.

Tübitak 1001 Projesi  "Sürekli Kesir Tasvirleri" (Haziran 2019)

Tübitak 1002 Projeleri icin LaTeX şablonları

LaTeX bilenler için, word formatında matematiksel metin hazırlamaktan daha keyifsiz bir iş olamaz. Her ne kadar başvuru formları genelde word formatında olsa da, proje başvurularını bu formatta hazırlamak mecburi değildir. Sisteme yüklediğiniz tüm dosyaların pdf formatında olması tavsiye edilir. Bu, proje metininizin sizin gördüğünüz haliyle değerlendiricilerin eline geçmesini sağlayacaktır.

(Resmi LaTeX şablonunu 1002 destek programının formlar sayfasından indirebilirsiniz)

Tübitak 1001 Projeleri icin LaTeX şablonları

1002 şablonlarını 1001 projelerine de kolaylıkla uyarlayabilirsiniz. Ancak riski kullanıcıya aittir.
Tübitak tarafından yayımlanan en güncel sürümüne tıpatıp uyduğundan emin olun!
  • Selçuk Kayacan'ın hazırladıgı şablon (2016)  TeX dosyası  pdf dosyası Bu şablon içlerinde en ileri TeXnoloji kullananı! Çerçevelerde ve iş zaman çizelgesinde çok daha profesyonel netice veriyor.  


2013 senesinde aldığı bir kararla Tübitak, ödüllerde "aday gösterme" müessesesini ilga ederek "bireysel başvuru" ilkesini getirmiştir. Neden? Tahminim, "aday gösterme" işi sağlıklı çalışmıyordu, bir-kaç üniversite her dönem onlarca aday gösterirken diğer başvuruların tümü bireysel geliyordu. Daha adil ve dengeli bir dağılım sağlamak adına tüm ödüllerde "bireysel başvuru" esasına geçelim dediler.

Gerekçesi her neyse, Bilim veya Hizmet ödülü alacak hoca'ya, "başvur!" demek biraz AYIP kaçmıyor mu?

Güncelleme: 2015 sonunda yapılan bir düzenlemeyle eski usüle geri dönüldü, hatta artık Türk Matematik Derneği gibi kuruluşların da aday göstermesinin önü açıldı. Bundan sonra ilgili kişiler, özel veya kamu kurumları aday gösterme zahmetine girmezlerse, artık bu onların AYIBI olacaktır! Ancak, yine de TÜBİTAK bu kişi ve kuruluşlara her sene doğrudan bir hatırlatma mesajı da gönderebilir. "Aday göstermenizi bekliyoruz" diye. (Aralık 2015)


TÜBİTAK bursiyerlerinin çalışma statüsü (Kasım 2015)

Tübitak lisansüstü bursiyerleri devlet üniversitelerinde çalışamıyor. Vakıf üniversiteleri eğitim ücreti almama veya lojman vs gibi imkanlar sağlama karşılığında lisansüstü öğrencileri derslerde görevlendirebilirken, devlet üniversitelerinde bu tür bir çalışmayı resmi bir statüye oturtmak mümkün değil! Zira derse (laboratuvar, problem çözümü, vs) giren herkese ücretinin ödenmesi bir zorunluluk. Bu ders ücreti cüz'i olmasına rağmen, sosyal sigorta kapsamında çalışan statüsüne geçen öğrencinin de bursu otomatikman kesiliyor veya kazancıyla orantısız şekilde düşüyor. (Üniversitelerde araştırma görevlisi gibi kadrolarda bulunan lisansüstü öğrencilerin araştırma projelerinde kısmi bursiyer statüsünde çalışmasına izin var).

Tübitak bursiyerlerinin, okudukları veya burs aldıkları projenin yürütüldüğü devlet üniversitesinde saat ücreti karşılığı derse girmesinin önünün açılması elzemdir, zira:

  • Laboratuvar, problem çözümü gibi derslere girmek veya temel dersleri vermek bursiyerlerin yetişmesinde çok önemlidir (halen bunun yasal bir çerçevesi olamdığını tekrar vurguluyorum).
  • Gayriresmi yollardan zaten bu bursiyerler çalıştırılmaktadır. Bunun yasal bir zemine oturtulması ve sınırlanması suistimalleri engelleyecektir.
  • Bursiyerlerin çalışma hayatına geçişi kolaylaşacaktır.
  • Vakıf üniversiteleri bu talebelerle sözleşme imzalayarak eğitim ücreti/lojman vs karşılığında çalıştırmaktadır. Bu da devlet üniversiteleriyle haksız rekabete yol açmaktadır.
Öncelikle doktora-sonrası bursiyerlerin kariyeri açısından bu imkan büyük arzetmektedir.

TÜBİTAK 1111: Şehir Doktora Okullarını Destekleme Programı (Kasım 2015)

Maalesef henüz böyle bir program mevcut değil. Ancak olmalı. Geçmişte İstanbul'daki bazı üniversitelerin bir ortak matematik doktora okulu girişimi ve bunu kısmen destekleyen bir Tübitak İşbirliği Ağları Programı (İŞBAP) olmuştu. Ancak İŞBAP destek programı yürürlükten kaldırıldı, zaten doktora okuluna gerçekten hitap etmiyordu.
Öte yandan YÖK'ün çıkardığı iki yönetmeliğe binaen, yurtiçi ve yurtdışı kurumlarla müşterek lisansüstü program açma imkanı bulunmaktadır.

Vakıa şu ki bir çok disiplinde, üniversitelerimizin tek başına bir doktora okulu açma yeteneği çok sınırlıdır. ÖYP programı (istenen verim alınamadığı için) artık kapandığına göre, Bunun tek çaresi de ortak doktora programlarını teşvik etmektir. Mesela İstanbul'daki bazı üniversitelerin matematikte ortak bir doktora programı yürütme iradesi çoktan beri var: bkz. IMDO. Öğrenciler bir çok dersi diğer kurumlardan alabiliyorlar. Geriye bunu yasal çerçeveye oturtmak ve kolaylaştırmak kalıyor. Ancak Enstitü bürokrasilerini, YÖK yönerge kalabalığını, şehir içindeki ulaşım sorunlarını vb aşıp bunu resmi bir statüye kavuşturmak hakikaten çok zor. Böyle bir okula destek verecek hocaların büyük özverisini gerektiriyor.

  • Proje yürütücüsü bir kurum (üniversite veya araştırma merkezi) tarafından sunulan, tercihan aynı şehirden birden fazla üniversitenin işbirliğiyle yürütülecek, yurtdışından kurumların da katılabileceği,
  • Aktif araştırmacı üniversite temsilcilerinden müteşekkil bir yürütme kurulu tarafından denetlenen, senelik faaliyet raporu yayımlayan
  • İlgili disiplin içinde birkaç tematik alanın öne çıkarıldığı,
  • Bu tematik alanlarda nitelikli doktora öğrencisi yetiştirebileceğini ispatlamış akademisyenlerin destek verdiği 
  • Modüler: yani istekli hoca ve üniversitelerin sonradan protokol imzalayarak katılabileceği.
  • Öğrencilerin kayıtlı oldukları üniversiteye ilaveten müşterek bir diplomaya hak kazanacakları, 
  • Lisanüsüstü öğrencilerin etkileşimini özendiren, rekabetçi bir araştırma atmosferi yaratmayı hedefleyen,
  • Komşu ülkelerle bölgesel işbirliği hedefleri ve yurtiçi ve yurtdışından öğrenci çekme potansiyeli olan
  • Yeterlik sınavları ve savunmaların ortak yapıldığı
  • Akademik içeriğin yanı sıra öğrencilerine kariyer geliştirme, proje yazma, sunum yapma, akademik yayın hazırlama eğitimlerinin de verilidği
  • İlgili disiplinlerde, sanayi ve özel sektör temsilcilerinin de katılımını sağlayan

ortak diploma programlarına ihtiyaç duyulmakatdır. Bu programları desteklemek için, TÜBİTAK tarafından açılacak uzun vadeli destek programlarına ihtiyaç vardır.

  • Proje yürütücüsüne Şehir Doktora Okulu Müdürü statüsü, şahsı ve yardımcılarına PTİ
  • Sekreterya ve web arayüzü desteği
  • Öğretim üyelerine ders ücreti
  • Yurtiçi ve dışından öncü araştırmacıların davet edileceği araştırmaya hazırlama odaklı özel araştırma etkinliklerine yönelik ek bir destek
  • Öğrencilere yönelik kısa süreli seyahat desteği
  • Kalıcılığı ve devamlılığı sağlamak için ders videolarının erişime açılmasına yönelik teşvik
  • 5 yıl sonundaki değerlendirmeden sonra ikinci beş seneye uzatma imkanı

İdaresinin mükün olması için bu okulları 3-7 üniversitenin katılımıyla oluşması beklenir. Ancak Istanbul'da 50 üniversite olduğu dikkate alındığında, kurucu üniversitelerin yanı sıra diğer üniversitelere de katılımcı statüsünde projeye iştirak etme imkanı sunulmalıdır. Yakın şehirlerden üniversiteler de katılmak isteyebilir.

Her üniversite, öğrencilerinin yeterlik sınavından geçmesi konusunda kendine güvenmeyebilir. Bu durudumda ortak yeterlik sınavlarına bir ağırlık verilerek kalanı üniversitelerin yetkisine bırakılabilir.

Her ne kadar yukarıda YÖK yönergelerinin ortak doktora programlarına zemin hazırladığını iddia etmiş olsam da, YÖK kanadından bu konunun düşünülmesi ve teşvik edilmesi gerekir. Enstitüler çok hantal kuruluşlardır, harekete geçmeleri ve sonuç almaları çok zaman alabilir.

Tekrar vurgulamalıyız ki, tüm devlet üniversitelerinin işe alma süreçleri (akademik ilanlar) rekabetçi kılınmadığı sürece nitelikli doktora öğrencisi yetiştirmenin kimseye bir faydası olmayacaktır.


Avrupa birliği projelerinden arzu edilen desteği alamıyoruz. Temel bilimlerde bu destek zaten çok kıt. Diğer disiplinlerde alınan desteğinse zayıf nitelikte olduğunu tahmin ediyorum. Yani (yine tahminimce) alınan desteğin önemli kısmı, Türk katılımcıların yürütücü olmadığı projeler. Avrupa Araştırma Alanı'na "eklenmek" için bunca paraya ve çabaya değer mi? Acaba AT panellerinde türlü çeşit önyargıların, mevcudiyetinden bile haberdar olmadığımız dayanışma ve çıkar gruplarının kurbanı oluyor muyuz? AT projelerinin asıl varlık sebebi olan biyoloji, genetik, enerji gibi stratejik alanlardaki projelere ne mertebede iştirak edebiliyoruz? (bu konudaki istatistiklere erişimim olmadığını burada itiraf etmeliyim)

Tübitak bu meseleyi "üzerine para atarak" (yani AT projesi alana türlü çeşit ek teşvikler getirerek) halletmeye çalışıyor, ancak kanaatimce paradigma değişikliğine şiddetle ihtiyaç var. Zira parasıyla rezil olma söz konusu.

Onun yerine bu kaynakla içeride yeni bir proje destek programı açsak... "Büyük 1001 projesi" gibi hayal ettiğim bu projede patron Türkiye'den bir araştırmacı, ekipse Avrupa'dan ve dünyadan yetkin araştırmacılar olsun. Bu araştırmacıları buraya gelerek katkıda bulunmaya özendiren yüksek teşvikler olsun. Biz onlara bir de parasını verip yamanmaya çalışacağımıza, onlar bize yamanmaya çalışsın. Değil mi? Avrupa'da ve dünyanın kalanında kaynak bulamayan pek çok yetkin araştırmacı var.


Tübitak, her sene araştırmada temayüz eden kurumlarda çalışan araştırmacılara yönelik kadrolar ilan etsin. Araştırmacılar, üniversiteler kanalıyla bu kadrolara müracat etsin. Başvurular yerli ve yabancı tüm adaylara açık olsun. Bu başvuru geçmiş araştırmacı kariyeri hakkında bilgilerin yanı sıra ileriye yönelik bir araştırma projesi de içersin. Başvurular yerli ve yabanci isimlerden oluşan yetkin bir jüriye gitsin. Bu araştırmacılara "TÜBİTAK Araştırmacısı" diyelim. Maaşlarını TÜBİTAK versin ancak üniversitelerinin de üyesi olsunlar ve imkanlarından faydalanabilsinler. Başvurdukları üniversitede çalışsınlar ancak ders verme ve idari yükümlülükleri olmasın. Bulundukları kurumun lisansüstü programlarına destek versinler, araştırmacı yetiştirsinler, proje yürütsünler, kurumdaki diğer araştırmacılarla işbirlikleri yapsınlar. TÜBİTAK değerlendirme süreçlerine katılmalarını isteyelim. Senelik bir faaliyet raporu sunsunlar. Dilerlerse vakitlerinin bir kısmını başka kurumlarda ve yurtdışında geçirebilsinler. Bu kadrolar damla damla ihdas edilsin. (CNRS'den kopya çektim).

1001 projelerinde yabancı araştırmacılar (Haziran 2016)

Bu maddeyi değerli dostum İlker İnam'ın hatırlatması üzerine buraya koyuyorum. 2015 senesinden beri yurtdışı araştırmacıları 1001 projelerinde, oldukça cazip denebilecek şartlarda görev alabiliyorlar. Ancak proje kabulünden sonra bu araştırmacılara imzalatılan evrak henüz ingilizceye çevrilmediğinden, anlamadıkları türkçe bazı evraka (hak sahipliği beyan formu vs gibi) imza attırmak durumunda kalıyorsunuz. Bu evrakın ingilizceye çevrilmesi mutlaka gerekli.

Neden bizde araştırma grubu projeleri yok?

2019 Temmuzunda düzenlediğimiz "Journees Arithmetiques" toplantısında Tübitak desteği alamadık. Gerekçe: "bir toplantının desteklenmesi için birden fazla üniversitenin işbirliğiyle düzenlenmesi gerekli, sizin Bilim Kurulunda sadece bir yerli isim var, dolayısıyla sizin toplantıyı sadece bir üniversite düzenliyor". Pes doğrusu. İşin garibi, ANR'den fonlanan Fransız Sayılar Teorisi araştırma grubu (GDR STN) bize toplantı için 2200€ destek çıkabildi, hem de bürokrasiyle hiç uğraşmadan. Biz bu parayla Istanbul'daki toplantıya Birleşik Krallık'tan katılan bir hocamızın yol masrafını, ve başka masrafları ödeyebildik. GDR STN'deki bu esneklik neden bizde yok? Çünkü Tübitak araştırmacılarla arasında bir güven ilişkisi tesis edebilmiş değil. Her işi doğrudan kendi kontrolğ altına almaya çalışıyor. Tabiatıyla onca bürokrasinin altından da kalkamadığı için, habire kural uyduruyor. Bu kuralların üstesinden gelme konusunda da nitelikli araştırmacılar maaseles pek mahir değil. Sonuçta bu kaynakların daha vasat araştırma gruplarına aktarıldığı kanaatindeyim. Bence eskiden olduğu gibi İŞBAP tarzı araştırma grubu projeleri açılabilmelidir.

Sayfa başına geri dön

Yüksek Öğretim Politikaları

Burada zaman zaman yüksek öğretim politikaları hakkındaki görüşlerimi sunacağım. 
Tübitak projeleri ve politikaları hakkındaki görüşler için lütfen buraya bakınız. 

CV'ler (MAYIS 2018)

YÖK, TÜBİTAK, Kalite Güvence, Akreditasyon kurumları ve bunların muhtelif altbirimlerinin ayrı CV formatı olabiliyor. Anlaşıp birini kullansanız hepiniz? Çok mu zor? YÖK ve TÜBİTAK'ın yeterince ayrıntı içeren sistemleri var. 

Sunum yapacaksın, veya makale yazacaksın, sonra bunu önce o veritabanına, sonra bu veritabanına, duruma göre delilleriyle birlikte koyacaksın. Ayrı bir iş. 

İnternet devrimi bürokrasiyi azaltacak derken kurumların bilgi toplama iştihasını bilakis artırdı. 


Şu bahar döneminde gelen konferans ilanlarının haddi hesabı yok. 
sitesinde 10-15 adet var.

Kendi kendimizi kandırıyoruz. Yazıktır. Günahtır...

Keşke biri neşter vursa diye çok bekleriz. Basiretten başka çözüm yok. YÖK kalite konusunda uyaracak. İdareciler bu toplantıları bilip; yol vermeyecek... Akademisyenler, danışmanlar prim vermeyecek, tevessül etmeyecek.... Teşvik, değerlendirme kurulları bunlara itibar etmeyecek.. Düzenleyenler, kendilerine biraz olsun çeki düzen verecek.

Bu toplantılar şaşırtıcı derecede benzeşiyor. Belki genç matematikçilerden ayırd edemeyenler vardır diye bir ölçüt listesi yaptım. Bunların yarısını sağlayan bir toplantının turistik/ticari sınıfa girdiği rahatlıkla söylenebilir sanırım. 


Toplantı yurt içinde midir, dışında mıdır, bakılmaksızın şu şartların yarısını sağlıyorsa, turistik mahiyettedir.

  •  IKUMIN2018 gibi abes bir kısaltma ismi varsa

  • "Topics include but is not restricted to" diye başlayıp uzayıp giden bir konu listesi varsa,

  • Bilim Kurulunda 10'dan çok isim varsa. 

  • Düzenleme kurulunda 10'dan çok isim varsa

  • Dekan, rektör vs şeref kurulunun başındaysa. 

  • Uzaktan "virtual presentation" yapma hizmeti sağlanmışsa.

  • Katılım ücretinin bildiri basım giderlerini kapsadığı itina ile belirtilmişe.

  • Uygun fiyata ikinci, üçüncü.. bildiri/poster sunmanın mümkün olduğu güzelce belirtilmişse.

  • Davetli konuşmacıların ismi ve güler yüzlü resimleri var ancak konuşma başlığı ve özeti ortada yoksa. 

  • Katılım ücreti otel hariç 250 TL'den fazlaysa.


Doçentlik başvurularının arzu edilen seviyede olduğundan emin olmak için, aşağıdaki sorular hakemlere gönderilse ve raporlarını yazarken bu sorulara cevap arasalar. Başına da şöyle bir not koyup: 

NOT. Puan şartlarını doldurmak eser aşamasından geçmek için yeterli değildir. Adayın çalışmalarının niteliğinin (kalitesinin) itinayla ölçülmesi gerekmektedir. Başvuru dosyası değerlendirilirken, adayın niteliğini ve yeterliliğini ölçmek maksadıyla aşağıdaki sorular dikkate alınmalıdır. Bu ölçümde adayın çalışmalarının sayısı ve aldığı puanların çokluğu değil, eserlerin niteliği esastır. 

  • Adayın yayınları gerçek bir hakem sürecine sahip dergilerde mi yayımlanmış? 
  • Ölçütleri sağlamak için yaptığı yayınların tümü ücretli yayın mıdır?
  • Adayın sunumları ticari nitelikli toplantılarda mı yoksa samimi araştırmaya yönelik toplantılarda mı yapılmış?
  • Adayın araştırma projeleri samimi bir arayış ve heyecanın ürünü mü yoksa kuru akademik projeler midir?
  • Adayın çalışmaları için sarfettiği emek kayda değer mi?
  • Adayın konuşmaları davetli mi ücretli midir?
  • Adayın makalelerinde bilime hakikaten özgün bir katkısı olmuş mu? 
  • Adayın yayınları okunmaya değer mi? 
  • Adayın dosyası, yayınlarını yapay bir şekilde artırmaya çalıştığı izlenimini veriyor mu? Yayınlarında nitelik yerine miktarı mı öncelemiştir?
  • Adayın aldığı atıfların niteliği nedir? Adaya atıf veren akademik çevrelerin niteliği nedir? 
  • Adayın çalışmalarının evrensel yönü nedir?
  • Adayın çalıştığı sahadaki liderlik ve öncülük potansiyeli nedir? 
  • Adayın yerel bilim ve toplum hayatına hakiki ve samimi katkıları olmuş mudur?
  • Adayın eğitim çalışmalarının niteliği nedir? 
  • Adayın beyan ettiği haftalık ders yükü,x verdiği derslerin niteliğine halel getirebilecek sınırların üstünde midir? 
  • Aday doktora talebesi yetiştirecek düzeyde midir? 
  • Aday tüm akademik kariyerini aynı kurumda mı geçirmiştir?
  • Adayın eğitimini ve akademik hayatını geçirdiği kurumların genel niteliği nedir? 
  • Adayın bağımsız araştırma potansiyeli nedir? Doktora konusu çerçevesinden çıkabilmiş midir?
  • Adayın dahil olduğu akademik çevrelerin niteliği nedir? Bu çevrelerin evrenselliği hangi seviyededir?
  • Adayın yurtdışı tecrübesi nedir?
  • Adayın ilişkide olduğu uluslarası akademik çevrelerin niteliği nedir?
  • Adayın çalıştığı disipline genel hakimiyeti nedir? 
  • Adayın lisans ve yüksek lisansta eğitimci potansiyeli nedir?
  • Adayın araştırma faaliyetlerinde kayda değer bir başarısı var mıdır? Nedir?
  • Adayın eğitim faaliyetlerinde kayda değer bir başarısı var mıdır? Nedir?
  • Adayın kayda değer bir topluma erişim faaliyeti var mıdır? Nedir?
  • Adayın kayda değer bir idari becerisi ve akademik organizasyon faaliyeti var mıdır? Nedir?
  • Adayın akademi-sanayi işbirliğine samimi bir katkısı olmuş mudur? 
  • Adayın teknoloji üretiminde hakiki ve samimi bir katkısı var mıdır?

            SÖZÜN ÖZÜ:
 Yetiştirmesi için çocuğunuzu emanet eder misiniz?


Dergi, araştırmacıya diyor ki: bana para ver, makaleni basayım. Ancak bu hizmeti doğrudan makaleni basmak için alırsam biraz ayıp kaçar. Bu sebeple para karşılığı bir hizmet sunmalıyım.. Hmm ne yapsam acaba? Buldum! Sen ödeme yaparsan, ben de makaleni Açık Erişim yaparım. Yani insanlar makalene para vermeden erişebilir. Yani yayım masraflarını onlar değil, sen ödemiş olursun. Ne kadar zekice değil mi? 

Open access aslında bir hizmet filan değil, sadece ve sadece para karşılığı çöp yayın yapmak için bir bahane, bir vesile, bir araçtır.


Araştırmacılarımız artık nasıl "bol bol" yayın yapılır, çok iyi öğrendi. Bundan onbeş yirmi sene önceki ayyuka çıkmış vaziyetleri görmüyoruz artık. İngilizcemiz ilerledi. Doğrudan kes yapıştır usulü terkedildi,  yerine artık intihal tespit yazılımlarına yakalanmayan teknikler geliştirildi. Mesela açıyorsunuz hocamın internet sayfasını; yüzlerce makale. Ama makaleleri ara ki bulasın. Ne arxive'da ön basımları mevcut, ne de internet sayfasında! Derginin sitesine gidiyorsunuz, makaleye erişmek için bilmem ne kadar para istiyor! Acaba bu meslektaşlar birşeyler mi saklıyor?

Başvuru dosyalarında bu makaleler oldukça etkileyici duruyor. A adayının 50 adet makalesi var, B adayının 5 adet. Jüriye nasıl anlatacaksınız; A adayının 50 makalesi de çöp diye? Sonuçta o 50 makale tüm ağırlığıyla ortada. B'nin 1 makalesi, hadi A'nın 5 makalesine denk olsun. A'nın yine fazladan 25 makalesi var!. ŞUNU çok iyi anlamalıyız. 50 çürük ceviz, bir tane taze ceviz etmez. Hatta bilen bilir, bir çürük ceviz ağzınızın tüm tadını bozar. Zira bu B adayını da sayılarda yarışmaya zorluyor. Maalesef bu böyle. Samimi genç araştırmacıya deniyor ki, "tamam, iyisin de, falancanın dosyasında bilmem kaç yayın var". Böylece onu da bozuyorsunuz. Onu da ipe sapa gelmez işlere zorluyorsunuz. Sonuçta herkes bu işlerin böyle yapıldığına, böyle olması gerektiğine ikna oluyor. Doktora talebesi için dünyanın en normal şeyi haline geliyor. 

Çözüm? Doçentlik başvurularında, kadro ilanlarında adaylar "önce gelen 3 (veya 5) eserle" başvurmalı. Adaylar sadece bunların üzerinden değerlendirilmeli. Diğer eserler elbette dikkate alınır, ancak dosya kalınlığıyla kimse öne geçememeli. Yoksa vasatlık ve samimiyetsizlik çemberini asla ve kata kıramayız. Bilim adamı değil anca hile adamı üretiriz. Bu böyle biline.  


Almanya'da emeklilik sebebiyle boşalacak bir profesör kadrosunu doldurmak için seneler öncesinden ilan açılıp adayların mülakattan geçirildiğinden ve titizlikle incelendiğine şahit oldum. Fransa'da tüm devlet üniversitelerinde açılacak kadrolar merkezi bir siteden sene başında ilan edilir ve başvurular üniversitelerde kurulan komisyonlar tarafından çok sıkı bir incelemeye ve sıralamaya tabii tutulur. Amerikan üniversitelerinde tamamen profesyonel bir işe alma anlayışı hakimdir. Bu ülkelerde kadrolara dünyanın her yerinden başvuru yapılabilir. Elbette yüzde yüz objektif kararlar alındığı iddia edilemez, oralarda da muhtelif dayanışma grupları, siyasi etkiler ve çevresel faktörler devreye girer; ancak bunun genelde kabul edilebilir seviyede olduğunu söyleyebiliriz. Bu faktörleri tamamen safdışı bırakmak imkansız olduğu gibi kısırlaştırıcı bir netice de verebilir.

Bizdeyse sene içinde her hangi bir dönem ilana çıkılır ve başvuruların 15 gün içinde yapılması beklenir. Kurnazlıkla hazırlanan bu ilanlarda kimlerin başvuracağı da nokta atışıyla belirlenir. 

Şunu görmeliyiz ki, rekabetçi ve liyakata dayalı bir işe alma süreci, sistemdeki insanların akademik kalitesini geliştiren bir döngü yaratır. Bunun tersi bir düzense bugün olduğu gibi vasatlaştırıcı bir döngü yaratır ve dayanışma grupları, siyasi etkiler ve diğer çevresel faktörler kabul edilebilir seviyenin ötesine geçer. Bunun akademik vasatlaşmanın da ötesindeki mahzurlarını da hep birlikte gördük, görüyoruz. Geldiği noktaya liyakatle gelen kişinin hayattaki duruşu da farklı olur. Her şeye itaat etmese de akıl ve iradelerini farklı mihverlerin eline teslim etmeye de kolay kolay razı olmaz. 

  • Tüm akademik işe almalar için aynı takvim uygulanmalıdır. 
  • Sene başından bu kadrolar ilan edilmelidir. 
  • Müracaatlar aynı tarihlerde alınmalıdır. 
  • Neticeler aynı tarihlerde ilan edilmeli ve adaylar sıralamaya tabi tutulmalıdır. Yani aynı adayın birden çok kadroya aynı anda başvurması esası getirilmelidir. 
  • Nokta atışı müracaat kriterleri engellenmelidir.
  • Başvuru şartlarını haiz en az üç adayın başvurmadığı ilanlar iptal edilmelidir. 
  • Başvuru formaliteleri standart (ve adaylar için daha kolay) hale getirilmelidir. Özgeçmiş vb için YÖK formları esas alınmalıdır.
  • Yayın ve atıf,  proje, patent vb sayıları gibi SAYISAL veriler sadece başvuru şartı yani GEREK ŞART telakki edilmeli, YETER ŞART sadece işe alma komisyonları ve heyet raporlarına bağlanmalıdır. (zira insanımız kemiyet konusunda çok başarılıdır; yüzlerce makale yazmakta, binlerce atıf almakta sıkıntı çekmemektedir. Lakin mühim olan keyfiyettir ve bunu da sayılar değil ancak insan ölçebilir.)
  • Vasat dayanışma gruplarını geriletmek için mücadele edilmelidir (doktora üretilmesine mani olarak).
  • Akademik gümrük duvarları peyderpey kaldırılmalıdır.
  • Bilhassa yeni açılan üniversitelerde, uzun vadeli kadrolaşma planı yapılmalıdır (hangi alanlarda ve kadrolarda ilan açılacağı üç sene öncesinden planlanmalıdır).
  • İşe yerleşemeyen akademisyenler için geçici kadrolar tesis edilmeli (TÜBİTAK doktora-sonrası bursları gibi, ancak ders vermeye müsait). Akademik yükselmede sıkıntı çekenler için öğretim görevlisi kadroları daha ilginç kılınmalıdır. Doktoralıların akademi dışında istihdam imkanları geliştirilmelidir.
  • Lisanstan profesörlüğe kadar aynı kurumda ilerlemenin yolu engellenmelidir. Buna mukabil taşınmalar vb için mali destek verilmelidir. 
  • Bölümlere mülakat yapabilmeleri için bütçe ayrılmalıdır (genç akademisyenleri davet ederek araştırma konuşması/örnek ders verdirme gibi işler için).

Akademisyenlerin durumu işte böyle gelişir. Tüm meseleler üzerine para atarak (yani "akademik teşvik"le) hallolmuyor maalesef.


Devlet üniversitelerindeki akademisyenler her sene bir faaliyet raporları verse de bu tamamen bir formaliteden ibaret görülür. Bunun sebeplerinden birisi de bu raporların teyit edilmemiş olmasıdır. Oysa artık araştırma teşviği uygulaması sayesinde titiz bir incelemeden geçirilen araştırma faaliyet raporlarımız var. Eğitim faaliyetlerinin önemli bir kısmı mali işlemler mucibince raporlanmaktadır. Madem bu konularda YÖK'ün elinde sıhhatli veriler var, bu bilgiler internetten neşredilsin! (bu raporlarda olmayan türden bilgileri işlemeleri için akademisyenlerin serbestçe doldurabileceği bir kutu açılabilir) YÖK her bir akademisyenin akademik (araştırma, eğitim, topluma yönelik ve idari) faaliyet raporlarını merkezi bir bilgilendirme sayfasından neşretsin! Tüm bölümler için de aynısını yapsın! 


06.10.2016 tarih  29849 sayılı resmi gazetede yayımlanan yeni yönetmelikle yurtdışı üniversitelerle yürütülecek ortak diploma programları konusunda yeni bir düzenleme getirildi. Aynı senenin başında getirilen uygulamaya kıyasla (bkz. YÖK PROTOKOLÜ) büyük bir itina ve dikkatle hazırlandığı görülen mevzuatı hazırlayanları tebrik ederim. Bu yönetmelik sadece ticari amaçlarla yürütülecek programlar için değil, gerçekten akademik niyetle yürütülecek ortak programlar için de uygun bir zemin temin etmektedir. 


Ekim ayında yayımlanan 676 sayılı KHK ile devlet üniversitelerinde yapılan rektörlük seçimleri kaldırıldı.

Seçim usulü (asıl adıyla "aday yoklaması") çeyrek asırlık bir iktisabımızdır. Mahzurları vardı ancak bunları ıslah etme yoluna gidilmeliydi. Kanaatimce yeni uygulama bu mahzurları gidermiş değildir. Bu mahzurlar arasında: siyasi ve siyaset dışı gruplaşmaların üniversitelere yansıması, ve idarelerin toplum ve kurum faydasını değil dayandıkları öğretim üyesi gruplarının menfaatini gözetmesi sayılabilir. Bu düzen bu güne dek bilim ve teknik üreten ve aktaran kurumlar ortaya çıkarmıştır demek maalesef mümkün değil. 

Ancak bu mahzurların kaynağı seçimden ziyade etkin bir hesap verme mekanizmasının ve atamalarda şeffaf, rekabetçi ve liyakata dayalı anlayışın  yerleşmemiş olmasıdır. Atılması gereken adımlar bu istikamette olmalıydı. Zira ancak toplum nezdinde hesap veren şeffaf bir kurum idari ve mali özerkliği hak edebilir. (akademik ölçme usüllerinin de bilim üzerinde tahrip edici bir etkisi oluyor, ama bu ayrı bir konudur.)

Atama usülü, kutuplaşmaları engelleyici ve üniversitelerden alınan verimi artırma potansiyeli olan, daha sonuç odaklı bir usül gibi görünebilir. Ancak seçimi kaldırarak, idareye talip olan kişileri nasıl davranmaya sevkettiğimiz sorusu çok mühimdir. Zira an itibariyle bir "talip olma" ve "kifayetini ispat" müessesesi mevcut değildir.  (NOT: (Aralık 2017) Aday belirlemek için YÖK bir "adaylık çağrısı" yayımlamış ve YÖK üyeleri görüş almak üzere üniversiteleri ziyaret etmiş.)

O halde acil talebimiz bu müessesenin tesisi olmalı ve başta akademisyenler olmak üzere tüm paydaşlara (çalışanlar/sendikalar, talebeler, özel sektör, vakıflar, belediyeler..) nasıl söz hakkı verileceği konusu açığa kavuşmalıdır.  

Burada yapılan bir başka hata da 200 üniversitenin tümünü aynı kefeye koymaktır. Hesap verme sorumluluğunu yüklenebilecek üniversiteler ayrı bir kategoriye alınmalıdır. 

Yükseköğretim'de aciliyet arzeden üç mevzu  (Aralık 2015)

Türkiye Araştırma Ekositeminin (ben buna Türkiye Araştırma Alanı=TARAL diyorum) gelişmesi için, çok kaynak gerektirmeyen, kanun/yönerge/uygulama tadilatıyla yapılacak pek çok iyileştirme var. Aşağıda sunduğum hususlar işin akademi kısmıyla alakalıdır. Sanayi bağlantısı hakkında maalesef yetkin değilim.

1) Rekabetçi Akademi (yükseltmelerde rekabetçi bir ortamın oluşturulması, aynı kadroya çok sayıda kişinin başvuru yapacağı bir sistem tasarlanması, bunu için akademik ilanların ardından uzun bir başvuru süresi verilmesi, ilanlarda anabilim dalı dışında başvuru şartı getirilmesine engel olunması, başvuruların tedricen yurtdışına açılması, başvuru sonuçlarının sıralama ile ilan edilmesi, nümerik kriterlere göre değil seçkin jürilerin takdirine göre karar verilmesi.)

2) Nitelikli Doktora (uygun yeterlikte olmayan doktora programlarının kapatılması, ortak doktora programlarına yasal altyapı ve mali destek sağlanması, ortak doktora programları çerçevesinde yürütülecek doktora progamlarının teşviki. Yurtdışına gönderilen talebelerin daha iyi seçilmesi. Sınavlarda barajları aşamayanların gönderilmemesi.) 

3) Yurtiçi ve Bölgesel Dolaşım (araştırmacıların yurtiçi ve bölgesel dolaşımını dikkate alan, yönlendiren ve özendiren bir sistem tasarlanmasıı. Akademisyenlere tatminkar şartlarda yurtiçinden araştırmacı davet etme imkanı sağlanması. Yurtiçi araştırma ve doktora okulu ağlarının tesisi. Öne çıkan tematik alan gruplarının ayrıca desteklenmesi. Ülke dışındaki bölgesel konumun dikkate alınarak hedefli ilişkiler geliştirilmesi. Yurtiçi ve bölgesel dolaşımın motoru vazifesini yüklenecek araştırma enstitüleri kurulması.)

YÖK'ten nasıl kurtulmalı?  (Kasım 2015)

YÖK kanununun mevcut halinden memnun olan kimse yok! YÖK başkanları da buna dahil! Çetinsaya döneminde yeni bir YÖK kanun teklifi hazırlamak için büyük çalışmalar, toplantılar yapıldı. Ancak, bir ihtimal vizyon ve siyasi irade eksikliğinden olsa gerek, kanun çıkarılamadı. Belki bu başarısızlıkta, tabiatı itibariyle görüş bildirme hususunda en baskın zümreye yönelik olması ve tüm akademisyenlerin katılımıyla hazırlanmaya teşebbüs edilmesinin de bir katkısı olmuştur.

Vakıa şu ki, 
(tam üniversite özerkliği gibi) net bir vizyonu ve hedefi olmadığı müddetçe bu kanun teklifi çıksa bile öncekinden büyük bir farkı olmayacaktı. Ufak tefek farklılıklarsa zaman içinde çıkacak ek kanun ve yönetmeliklerle eskisine uydurulacak ve müesses nizam kendini tamir edecekti. Hal böyle iken, ortalama bir tadilat yapmak istiyorsanız, kanunu baştan yazmaya gerek yok ki! Çıkacak uyum sorunlarıyla, istisnalarla uğraştığınıza değmez. Üniversiteleri mükemmelleşmeye yönelmek yerine çıkardığınız yeni kanun ve yönergelere can havliyle ayak uydurmak için çabalamaya itersiniz.

YÖK kanununu yenilemeden de YÖK küçülebilir ve dönüşebilir. Çıkarmış olduğu mevzuatı ve almış olduğu kararları gözden geçirip üniversitelere yetki devri yapabileceği konuları ayıklasın, bu bile çok etkili olacaktır. Mesela geçenlerde YÖK bütünleme sınavı konusunu üniversitelerin salahiyetine devretme kararı aldı. 

Kimi yönergelerin amacı (ortak programlar gibi) bazı uygulamalara yasal zemin sağlamak iken, ruhundan saparak belirleyici ve dayatıcı bir kimliğe bürünmüştür. Bunların dikkatle revize edilmesi ve muhtemel esnekliklerin belirtilmesi faydalı olacaktır (örneğin yurtdışı üniversitelere ortak lisans/lisansüstü program açmayı düzenleyen yönetmelikte bu programların "ücretli" olacağı belirtiliyor. Bu da gerçekten bilimsel işbirliği için yapılacak girişimlerin önünü kesebiliyor.)

Bir de bazı büyük ve köklü üniversitelerin statüsü ayrılabilir. Böylece sistemi yavaş yavaş dönüştürürsünüz ve uyum sorunlarını minimuma indirgersiniz.


Akademik teşvik ödeneği uygulaması  (Ekim 2015)

Akademik teşvik ödeneğini getiren kanun çıkalı tam bir sene oldu. Bu kanuna göre akademisyenlere gösterdikleri performansa göre bir ödeme yapılacak. 

Keşke bu teşvik doğrudan ödeme yerine araştırmaya yönelik bir ödenek şeklinde çıksaydı. Performans puanı hesaplamasına göre teşvik almamak için gerçekten hiçbir şey yapmamak gerekiyor zira. Eminim ki dişe dokunur bir faaliyette bulunmadan gerekli puanları almanın bir yolu bulunacak ve ekseriyet bu teşvikten faydalanacaktır. 

Biraz daha açmam gerekirse, teklifim şudur: Yüksek akademik performans gösteren hocaya, yurtiçinden kısa süreli araştırmacı DAVET etmek için, serbestçe kullanabileceği bir ödenek ayıralım. Öyle ki, davet edilen araştırmacıya bu ödenekten dişe dokunur bir meblağ verilebilsin. Ödenek (bilgisayar alımı vs gibi) başka amaçlar için kullanılamasın. Yani teşviği, performans gösteren hocamız bu yoldan DAĞITSIN. Yani teşvik doğrudan değil dolaylı yoldan verilsin. Teşvik bu şekilde verildiği takdirde (1) Yurtiçi araştırmacı dolaşımı ve işbirlikleri desteklenmiş, hatta zorlanmış olur (2) Araştırmacı topluluğu yapılandırılır (3) Kendine has gelenekleri ve yapısı olan bir "Türkiye Araştırma Alanı=TARAL" oluşur. Tüm EU Marie Curie faaliyetlerinin hedefi, European Resarch Area (ERA) oluşturmak değil midir? Yani bu teşvikten önemli bir ek fayda temin edilebilir!

Bir çok kurum giden üyesini destekliyor ancak yurtiçinden gelen misafiri desteklemek çok zor. Sonuçta çıkarabildiğiniz destek de, yurtiçinden gelen misafiriniz için, uğraştığınıza değmiyor. Yurdışı bir seyahat için BAP, YÖK veya TÜBİTAK kaynaklarından alabileceğiniz desteklerin yanında devede kulak kalır. Oysa bu teşvik edilmesi gereken bir şey değil midir?  Dahası, bu teşvik sisteminin (eminim maliye jargonunda bir adı vardır) ekonomiye net maliyetinin sıfır olacağına inanıyorum.

Elbette, gönlümden geçen, yurtdışından da araştırmacı davet edilebilmesi. Ama bu, mezkur faydaların tahakkukuna mani olabilir.

Biliyorum, suistimal ihtimali var. Lakin doğrudan teşviğin suistimale uğrama ihtimali hiç mi yok? 

2016-2017 Teşvik Uygulaması İstatistikleri

Kalite Güvencesi Yönetmeliği veya: YÖK'ün ismi yanlış mı konmuş? (Eylül 2015)

Yükseköğretim kurumlarında, kalite değerlendirme ve güvencesi çalışmaları ile akreditasyon çalışmalarının düzenlenmesi ve yürütülmesi için Yükseköğretim Kalite Kurulu'nun kurulmasını öngören Yükseköğretim Kalite Güvencesi Yönetmeliği, 2015 Temmuzunda Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikle yükseköğretim kurumlarının eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ile idari hizmetlerinin iç ve dış kalite güvencesi, akreditasyon süreçleri ve bağımsız dış değerlendirme kurumlarının yetkilendirilmesi süreçlerini ve bu kapsamda tanımlanan görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin esaslar düzenleniyor. (Hürriyet'ten)

Üniversite özerkliğinin yolu hesap verebilirlikten geçer ve bu açıdan mezkur yönetmelik üniversitelerin özerkleşmesinde ilk adımdır. Bütçe özerkliği de bundan sonra gelecektir. O gün geldiğinde eminim akademisyenlerin çoğunluğu özerklik için bu bedelin çok fazla geldiğinden şikayet edecektir!

Bu çok geç kalmış yönetmelik umarım samimiyetle uygulanır ve akademisyenlerin üzerinde ezici ve fuzuli evrak işleri bindirmeden amacını gerçekleştirir. Bu konularda ülkemizde yaşandığı gözlemlenen önemli bir eksiklik olarak burada ısrarla vurgulamak isterim: Maksadın gerçekten hasıl olması için, uygulama noktasında akademisyenleri bu konuda bilinçlendirici hizmetiçi eğitimler elzemdir. İlgilerin akademisyenler olması bu eğitimin gerekmeyeceği anlamına gelmez, bilakis akademisyenler bu konularda çok daha tutucu olabilmektedir. Yönetmelikle teşkil olunan Yükseköğretim Kalite Kurulu, öncelikli vazife olarak genel bir bilinçlendirme ve eğitim seferberliği başlatmalıdır. Fuzuli evrak işlerinin üretilmesine mani olacak bir anlayışın yerlerştirilmesi için titizlikle çalışılmalıdır. Süreçte basitlik ve sadelik öncelikli hedef olmalıdır.

Bir dipnot olarak, bu yönetmeliği, siyaset müessesesinin gerekli kanun altyapısını tamamen ihmal etmesi yüzünden, bürokrasinin aldığı yerinde bir insiyatif olarak yorumladığımı belirtmek isterim. 

Aşağıda yönetmelik hakkındaki eleştirilerimi ve yorumlarımı sunuyorum:

Araştırma öncelikli olmalıdır. Genel itibariyle "Yükseköğretim Kurumu" tabir edilen kurumların üç çeşit vazifesi bulunmaktadır: 
  1. Yeni bilgi üretilmesi yani "araştırma"  
  2. Mevcut bilimsel birikimin aktarılması yani "eğitim/öğretim" 
  3. Toplumu aydınlatma yani "erişim". Günümüz dünyasında buna 
  4. Uluslararası boyut yani "internationality" eklenebilir. 
Örneklersek, araştırma projesi yürütmek, bilimsel makale yazmak, toplantı düzenlemek, patent almak, endüstriyle temas halinde bilgiyi üretime dönüştürmek, doktora eğitimi vermek 1. maddeye; lisans ve yüksek lisans eğitimi, mesleğe hazırlama, staj, mezunların takibi 2. maddeye, çeşitli toplum kesimlerine yönelik kitap yazma, medyada görüş bildirme, sergi açma, teknoloji tanıtım faaliyetleri, sürekli eğitim faaliyetleri, sertifika programları 3. maddeye, Erasmus gibi değişim faaliyetlerinin etkinliği, ortak diploma programları, akademisyenlerin ve öğrencilerin önceden bulunduğu kurumların/ülkelerin çeşitliliği ve saygınlığı, yürütülen uluslararası araştırma projeleri, düzenlenen uluslararası etkinliklerse 4. maddeye girmektedir.

İşin adı uygun koyulmalıdır "Yükseköğretim kalite yönetmeliği" tabiri, saydığımız bu dört vazifeden ikincisi, yani "yüksek öğretimi" öne çıkarmaktadır. Yönetmeliğin muhtevasına baktığımızda da bunun böyle olduğunu görüyoruz. Oysa ki bu teşebbüsten arzu edilenin bu olmadığını düşünmekteyiz. Araştırma diğerlerine nazaran öncelikli olmalı, yüksek öğretim bunun ardından gelmelidir. 3. ve 4. maddeler ilk iki maddeden bir şekilde türerler ve dört madde arasında bazı örtüşmeler de bulunur. 
Bu sebeple yönetmeliğin başlığı "Akademik Araştırma ve Yüksek Öğretim Değerlendirme Yönetmeliği" veya daha iyisi "Akademik Değerlendirme Yönetmeliği" şeklinde değiştirilmelidir. Bu yönetmelikte tesis edilen "Yükseköğretim Kalite Kurulu"nun ve "Yükseköğretim Kalite Komisyonu"nun ismi de buna paralel şekilde değiştirilmelidir. Bizim önerimiz "Akademik Değerlendirme Kurulu=ADEK" ve "Akademik Değerlendirme Komisyonu"dur. 

Genel itibariyle yönetmeliğin gözden geçirilerek, "araştırma"ya her noktada hak ettiği öncelikli statünün kazandırılması için dikkatle değiştirilmesi yerinde olacaktır. Aslında sorunun başında YÖK'ün isminin geldiğini görmekteyiz. Üniversitelerin bağlı olduğu kurumun ismini "YüksekÖğretim Kurulu" koyduğumuz an, asli vazifelerinin de öğretim olduğunu ilan etmiş oluyoruz. İsmini böyle koyduktan sonra artık oluşan genel kanaati değiştirmek çok zor.

Terminoloji hakkında bir not. Söz konusu yönetmelikte benzer kavramlardan iki farklı kademede (birincisi YÖK seviyesinde, ikincisi akademik birimler seviyesinde) bahsedilmektedir. Buna ek olarak "Kurum", "Kurul" ve "Kuruluş" kelimelerinin zaman zaman iç içe geçmesi, tekerlemeye benzer ifadeler doğurmaktadır ve okuyanın yönetmeliğe kolayca hakim olmasını zorlaştırmaktadır. Ortaya atılan yeni terimlerin çekiciliği ve kullanılırlığı da yönetmeliği hazırlayanların sorumluluğundadır. Tamamen teknik mülahazaların önümüze koyduğu terimleri olduğu gibi alırsak mevzuatı uygulamada zorluk çıkabilir. Aynı minvalde, mevzuatta üretilen yeni tabirlerin kısaltmalarının (acronym) da düşünülmesi gereklidir. Mesela  yukarıda "ADEK" kısaltmasını önerdik. YÖK nezdinde kısaltma kullanımı konusunda taviz vermez bir reddiye bulunsa da, bu yönetmelikte olduğu gibi tüm akademik kurumları her kademede ilgilendiren terimleri üretirken kısaltmaları da düşünülmeli ve tanımlanmalıdır. Bu iletişimi ve anlayışı müthiş kolaylaştıracaktır. Keza diğer milletlerdeki uygulamalara baktığımızda bunun böyle olduğunu görmekteyiz. Her hal-ü karda mutlaka genel bir dil ve terminoloji çalışması yapılmalıdır.

Dış değerlendirme hakkında görüş: Üçüncü kurumlara havale edilmeleri durumunda amacın hasıl olmayacağı yönündedir. "Yükseköğretim kalite kurulu" yasal dayanağına kavuşarak bağımsız bir birim hüviyeti kazandıktan sonra, Üniversitelerarası Kurul'un Doçentlik başvurularını yönettiği gibi değerlendirme süreçlerini yönetmesi gerektiği kanaatindeyim. Yani ülkemizde ADEK için bir model bulunmaktadır. Doçentlik jürilerinin, farklı üniversitelerden gelen hocaları buluşturma ve tanıştırma gibi ek bir işlevi de bulunmaktadır. ADEK tarafından yürütülen bir değerlendirme sürecinden bu gibi ek faydalar da temin edilecektir. Bu faydanın artırılmasının da üzerinde durulmalıdır. Bu model ayrıca "ADEK" terminolojisinin ve süreçlerinin tanıtımına ek katkılar sağlayacaktır.

Diğer eleştiriler: Yönetmelikte, Bölüm/program değerlendirmeleri belirsiz bırakılmıştır. Öngörülen değerlendirme üniversite seviyesindedir. Bunun alt birimlere kendiliğinden sirayet edeceği varsayılmıştır. Şahsen uygulamada bunun böyle olmayacağı kanaatindeyim. Öte yandan, özel değerlendirme kuruluşları Fakülte bazında değerlendirme yapabilmektedir. Bu doğrultuda, Bölüm hedeflerinin (üst birimleri olan üniversitelere nazaran) daha iyi tanımlı, keskin çerçeveli ve diğer bölümlerle mukayeseye daha müsait olduğu dikkate alınmalıdır. Değerlendirici bulmak da daha net bir sorundur (bölümle aynı disiplinde çalışan akademisyenlerin çoğunlukta olduğu bir heyet) Akademik Kalite Komisyonu'nun bölüm/programlarla ilişkilerinin daha iyi tanımlanması, "Durum Raporları"nın bölüm bazında hazırlanarak komisyon nezdinde sentezlenmesi önerilebilir.

Akademik Gümrük Duvarları (Eylül 2015)

Otomotiv sanayini korumak için konulan yüksek gümrük duvarları yüzünden yıllarca eskimiş teknolojilerle üretilen mallara yüksek ücretler ödendiği sıkça dile getirilir. Dışarıda teknolojisi eskiyen fabrikaların getirilerek burada kurulduğu söylenir. 

Yurtiçi üretimin nasıl korunması ve teşvik edilmesi gerektiği elbette iktisatçılara ve planlamacılar bırakılması gereken bir husus. Akademiye gelirsek, bu güvenlik duvarları bizde hala var. Devlet üniversitelerinin akademik kadro ilanları yurt dışına tamamen kapalı olduğu gibi, yurtiçinde de ilanlar "nokta atışı" tabir edilen yöntemle verilmektedir. Devlet üniversitelerinde yabancı öğretim üyelerine yönelik ayrıca kadrolar bulunduğu doğru, ama bunlar da yine "nokta atışı" yöntemiyle atanmaktadır. 

Peki ilanları tamamen yurtdışına açarsak ne olur? Dışarıdan gelen yüksek nitelikli araştırmacılar tüm kadroları işgal eder de yerli araştırmacılar işsiz mi kalır? Ya da kurum içinden akademik yükseltme alacak akademisyenlerin önü mü kesilir? Üniversiteler sonuçta aynı kişileri işe almaya karar verseler de, açık ilanların sistemin performansını artıracağı muhakkaktır. Ama yapılması gereken şey: en azından bölgesel gümrük duvarlarının kaldırılarak kadro ilanlarının milli düzeyde yapılmasıdır. 

İlk adım: izleyen senede açılacak tüm doç/prof kadrolarının resmi gazeteden toplu olarak, sene başında, ve alımdan bir sene önceden ilan edilmesi. İkinci adım: Tüm üniversitelerin yard.doç. ilanlarının (disiplin bazında) aynı dönemlerde açılması. Üçüncü adım: anabilim dalı haricinde başvuru şartı koşulmasının yasaklanması.


sayfa başına geri dön
StatCounter - Free Web Tracker and Counter